Op zondag 3 september 1967 is Zweden van ene op de andere dag rechts gaan rijden. Deze dag wordt aangeduid als Dagen H, waarbij H staat voor Högertrafikomläggningen oftewel de omlegging naar rechtsverkeer. Voor die datum reed men in Zweden links, vänster, nu werd het rechts, höger.

Toen koning Karl XII in het begin van de 18de eeuw het postwezen en de herbergen (gästgiveri) instelde werd voor het eerst vastgelegd aan welke kant van de weg gereden moesten worden. De verordening van 1718 luidde: Bij een ontmoeting met een ander postrijtuig wijken beide rijtuigen naar rechts uit. Op smalle wegen, bruggen of zodanig heeft diegene voorrang die het eerst op zijn hoorn blaast.

Het rechts rijden in Zweden duurde echter niet lang. Al in 1734 veranderde men dit weer en vond men dat er links gereden moest worden. De verordening luidde toen: Als reizigers of voertuigen in steden of het platteland elkaar ontmoeten dienen zij ieder links te houden om elkaar te kunnen passeren. Diegenen die zich hier niet aan houden ontvangen een boete van tien zilvermunten.

In de buurlanden Noorwegen en Finland had men ook een mening over aan de welke kant er gereden moest worden. Zo reed men in Noorwegen al rechts maar is dat pas officieel vastgelegd in 1793. Ook Finland kent een geschiedenis als het gaat om links of rechts rijden. Finland maakte sinds 1200 deel uit van het Zweedse rijk maar in 1809 werd het veroverd door Rusland. Finland werd toen een personele unie met een eigen staatshoofd, maar de Zweedse wetgeving bleef van kracht. Men zou dus links moet rijden. De Russische soldaten die gestationeerd waren in Finland hielden zich daar niet aan en reden net als in Rusland rechts. Hierdoor werd iedereen in Finland gedwongen rechts te rijden. Tsaar Alexander II vaardigde daarom uit dat iedereen rechts moest rijden op straffe van een boete van 4 roebel en 80 kopek.

Bij de grens met Noorwegen werd je er aan herinnerd rechts te rijden. (Foto: Vänersborg museum CC-BY-SA)

Noorwegen en Finland reden dus rechts en Zweden bleef een uitzondering. Wat betekende dat bij de grensovergang naar de buurlanden van rijbaan gewisseld moest worden.

De discussie over links of rechts rijden is lange tijd gevoerd in Zweden. In 1927 stelde en comité voor om de kosten van rechts rijden te onderzoeken. In de jaren daarna 1934, 1939, 1941, 1943, 1945, en 1953 werden in het parlement voorstellen ingediend om rechtsverkeer in te voeren. In 1954 stelde een comité voor om nu eens een duidelijk besluit te nemen. Dit leidde in 1955 tot een raadgevend referendum. Meer dan 80% van de Zweden stemde tegen rechts rijden en dus bleef men in Zweden links rijden. In de jaren daarna nam de weerstand tegen rechtsverkeer in het parlement steeds verder af. In 1963 werd na een urenlang debat in het parlement gestemd over in het invoeren van rechtsverkeer. Met een ruime meerderheid van stemmen werd besloten rechtsverkeer in te voeren.

“Nee, hou links verkeer”. Niet iedereen was het voor tijdens het referendum.

Stockholm 1966, er werd nog links gereden.

De invoering van het rechts rijden had nogal wat gevolgen:

  • belijning op de wegen moest aangepast worden waarbij de kleur van de belijning veranderde van geel naar wit
  • borden moesten vervangen worden
  • bus- en tramhaltes moesten naar de overkant van de weg verplaatst worden
  • eenrichtingsstraten moesten opnieuw ingericht worden
  • voertuigen (bussen en trams) die gemaakt waren voor linksverkeer moesten aangepast of vervangen worden

Overigens hadden de meeste auto’s in Zweden het stuur al aan de linkerkant. Dat kwam omdat de meeste auto’s geïmporteerd waren uit landen waar rechts gereden werd. De auto’s die in Zweden gemaakt werden hadden het stuur ook aan de linkerkant omdat dat voor de export belangrijk was en men geen reden zag om twee uitvoeringen te maken. Wel moesten voor Dagen H alle koplampen worden aangepast voor rechtsverkeer.

Het nieuwe verkeersbord dat automobilisten er aan herinnert rechts te houden wordt gepresenteerd.

Voorafgaand aan de invoering is er een grote campagne gevoerd om het publiek te informeren. Er verschenen advertenties, brochures, TV- en radioprogramma’s. Het logo van dagen H verscheen overal, zelfs tot op melkpakken, ondergoed en sokken. Voor automobilisten die graag wilden oefenen werden speciale terreinen aangelegd. Het liedje Håll dig till höger, Svensson (Rechts houden, Svensson) werd regelmatig op de radio gespeeld.

Op zondag 3 september 1967 was het dan zo ver, Zweden ging rechts rijden. Tussen 01.00 en 06.00 gold er een algemeen rijverbod voor auto’s in heel Zweden. Vrijgestelde voertuigen zoals fietsen, taxi’s, bussen en trams, moesten tot 04.50 stilstaan en dan naar de rechterkant gaan en wachten tot het 05.00 was voordat ze weer mochten gaan rijden. Langs wegen werden zeskantige borden geplaatst met H om het verkeer er aan te herinneren rechts te houden. In die nacht moest er ook nog heel veel gebeuren, alles moest op tijd klaar zijn voor de wijziging, verkeersborden die tot dan toe in plastic gehuld waren moesten uitgepakt worden, oude borden weggehaald of afgeplakt etc.

Kungsgatan in Stockholm om 4.50 op Dagen H

Het bord met de H dat je eraan herinnert rechts te houden.

Dankzij de zorgvuldige planning is de omschakeling goed verlopen. Natuurlijk waren er opstoppingen en kleine ongelukken maar niemand kwam om het leven. De journalisten die zich op straat hadden verzameld in afwachting van een bloedbad waren bijna teleurgesteld.

Sinds zondag 3 september 1967 rijdt men in Zweden na vele jaren dus weer “gewoon” rechts.