2005 in de buurt van Närsen.

Het werd alweer onze derde vakantie naar Zweden. Ieder jaar zochten we het een beetje noordelijker, we begonnen in Osby, daarna Friel en nu Närsen. Via internet hadden we een mooi huis geboekt en we waren druk met de voorpret. Na onze boeking kregen we een bevestiging via e-mail, maar via de gewone post kregen we voor vertrek een mapje met daarin de papieren en een routebeschrijving.

We waren al een paar keer in Zweden geweest en we dachten het land goed te kennen, na onze eerste vakantie in 2003 ben ik Zweeds gaan leren en de taalbarrière was ook al gedeeltelijk geslecht. Emma en Daan zaten rustig op de achterbank, keken naar buiten of luisterden naar een cassettebandje op hun walkman. Gewapend met de routebeschrijving zat Suzanne naast me voor het laatste stuk naar “ons huis”.

Toen we op de 26 de afslag richting Närsen namen, het plaatsje staat overigens niet op de borden, ging alles best goed. Na een paar honderd meter hield het asfalt op en reden we over een onverharde weg. Prima, dat kan, nu zullen we er zo meteen wel zijn. Maar na een aantal kilometers onverharde weg en geen enkel huis meer gezien te hebben begon ik toch te twijfelen. Voor de zekerheid vroeg ik Suzanne of ze echt de route goed gelezen had. Dat had ze echt, we moesten deze weg hebben. Prima, dan hobbelen we verder (het leek me niet verstandig om dezelfde vraag nog een keer te stellen). Vele kilometers verder zagen we eindelijk een geel bord met de tekst “Närsen 2”, het was dus echt de goede weg. Na een tijdje reden we een klein dorpje in en moesten we ons vakantiehuis zien te vinden. In mijn beste Zweeds vroeg ik aan een paar oudere dames waar ons vakantiehuis stond. Ze wezen me het huis aan en zeiden daarna “Du är duktig på Svenska” (mijn Zweedse les was nuttig geweest).

Het uitzicht van de veranda van “ons huis” was overigens prachtig.

Het wegennet van Zweden bestaat voor een groot deel uit onverharde wegen, daarnaast worden niet alle wegen onderhouden door het Vägverket (vergelijkbaar met Rijkswaterstaat). Ongeveer 400.000 kilometer weg wordt onderhouden door wegverenigingen en privépersonen. Dit is bijna twee keer zoveel als het gewone wegennet. Deze wegen worden aangeduid als “enskild väg” en zijn te herkennen aan een geel bord met rode rand.

Soms zie je een bord met de tekst “Här slutar allmän väg”. Ook dit is een weg die niet door het vägverket onderhouden worden maar je mag wel doorrijden. Hou er in alle gevallen echter rekening mee dat de staat van onderhoud minder kan zijn dan je gewend bent. Pas daarom je snelheid aan. Ook het grind dat op de weg ligt kan ervoor zorgen dat je gaat glijden. Als er geen grind ligt en het heeft geregend dan kan de modder en kleilaag voor een onverwachte glijpartij zorgen. Ga er ook niet van uit dat je met een schone auto Zweden weer verlaat, ongeacht de kleur, je auto is na een tijdje grijsbruin.

Soms wordt er extra gewaarschuwd en staat er een bord met de tekst “Skogsväg. Hinder & fara kan förekomma” oftewel: “Bosweg. Er kunnen obstakels en gevaren voorkomen”. Het meest extreme bord dat we gezien hebben is “Doorrijden op eigen risico”. Maar als je oplet zijn de wegen de moeite waard en brengen je op prachtige plekken. Je hebt echt geen 4×4 nodig.

Verlaat het asfalt

Onze tip is daarom: “Verlaat het asfalt!”. De eenvoudigste manier om dit te doen is een keer een onverharde weg in te rijden, maar er zijn zoveel andere mogelijkheden om het asfalt te verlaten: wandelen, quad, sneeuwscooter, vlot, huskyslee, skies, sneeuwschoenen, kano, paard, dressin en mountainbike. In onze reisgidsen geven we tips om dit zelf te doen. De gidsen waar we in Zweden mee samenwerken voor Hem62 Travel zijn allen specialisten als het gaat om het asfalt én de weg verlaten.

Meer weten? Kijk op www.hem62.nl

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Zweden heeft vakantie. Gedurende 4 weken (week 7 t/m 10) heeft ieder deel van Zweden een week vrij. Deze vakantie heet Sportlov oftewel sportvakantie. Sportlov heeft zijn oorsprong in 1940/1941. Toen heette het kokslov, oftewel kolen (cokes) vakantie. Er was in Zweden een brandstoftekort en het was niet mogelijk om brandstof te importeren. Door de scholen een week te sluiten werd brandstof, met name kolen, bespaard. Voor de leerlingen die vrij waren werden in die week buitenactiviteiten georganiseerd.

Foto: Stockholm Stadsarkiv

Rond 1950 veranderde reden voor de vrije week van brandstofbesparing naar volksgezondheid. Door de scholen een week te sluiten werden infectieziekten, bijvoorbeeld griep, minder snel verspreid. Op veel plaatsen werden in die week wintersportactiviteiten georganiseerd waardoor de vakantie veranderde in sportlov, sportvakantie.

Dat er van alles georganiseerd werd in die vrije week had kwam ook door de invoering van de vakantiewet van 1938. Volgens deze wet had iedere arbeider jaarlijks recht op twee weken betaald verlof. Een werkweek bestond toen uit 6 dagen en zondag was de enige vrije dag. De overheid maakte zich zorgen, want ze vroegen zich af wat ze moesten met burgers die niet hoefden te werken? Men dacht dat mensen aan de drank zouden gaan en domme dingen doen. Ze vonden daarom dat ze iets moesten doen om de burgers om te leren gaan met hun vrije tijd. Sporten in de buitenlucht is een gezonde bezigheid en dat werd daarom gestimuleerd.

Tegenwoordig is sportlov gewoon een vrije week. De reisbranche is erop ingesprongen en biedt reizen naar de zon aan. Veel gemeentes organiseren een sportlovprogramma met activiteiten. Verder trekken veel Zweden naar de bergen voor een wintersportweek.

“Onze” Sportlov

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

“December 1520,

Gustav Eriksson Vasa komt verkleed als boer aan in Rankhyttan en vraagt om onderdak. Een meid ziet de met goud geborduurde kraag onder zijn kleding en haalt de boer Anders Persson die Gustav herkent van zijn studietijd in Uppsala. Gustav vertelt dat hij ontsnapt is en op de vlucht voor de soldaten van de Deense koning Christiaan II. Hij vertelt ook over het bloedbad in Stockholm waar Christiaan II 80 edelen liet vermoorden. Anders is goedaardig maar wil geen problemen en vraagt Gustav te vertrekken.

De dag erna komt Gustav aan bij Arent Persson in Ornäs en maakt zich bekend. Arent belooft hem te helpen maar in plaats daarvan gaat hij naar de mannen van Christiaan II. De vrouw van Arent vermoedde het verraad van haar man en waarschuwt Gustav. Zij geeft hem paard, wagen en een knecht en Gustav vlucht verder. 

In Rättvik spreekt Gustav met de boeren en vraag hen wat ze vinden van de Deens tirannie. Ze willen graag in opstand komen maar willen eerst weten wat de boeren in de omgeving vinden. In Mora spreekt hij het volk toe en vertelt hoe wreed de Deense koning is. Willen ze in opstand komen? Het antwoord is: nee, we zijn trouw aan de koning. Hierna vlucht Gustav richting Noorwegen.”

(Een deel van het verhaal dat Peder Svarts rond 1560 schreef)

Gustav Vasa in Mora

Hiermee is het verhaal natuurlijk niet afgelopen. Ongeveer een week nadat Gustav uit Mora vertrokken was bereikte het nieuws over het bloedbad in Stockholm en de wreedheden van Christiaan II ook Mora. Het volk had spijt dat ze Gustav niet meteen gesteund hadden. Ze sturen de twee beste skiërs van het dorp, Lars en Engelbrekt, op pad om Gustav te zoeken.  In de buurt van Sälen vonden ze Gustav en haalden hem over om de opstand tegen Christiaan II te leiden. Deze opstand,  de Zweedse bevrijdingsoorlog, duurde van 1521 tot 1523. Op 6 juni 1523 werd Gustav Vasa gekozen als koning van Zweden. Gustav Vasa wordt gezien als de grondlegger van het moderne Zweden en de ‘vader des vaderlands’.

Ernst Alm

Gustav Vasa is onlosmakelijk verbonden met Zweden en zijn vlucht van Mora naar Sälen is de basis voor de grootste skiwedstrijd ter wereld, de Vasaloppet.

Het idee achter de Vasaloppet komt van Anders Pers. Zijn idee was een skiwedstrijd die verbonden was met de vlucht van Gustav Vasa van Mora richting Noorwegen in 1521. Uiteindelijk besloot het bestuur van de sportclub IFK Mora dat ze de wedstrijd wilden organiseren mits die gefinancierd kon worden. Dat lukte, en op 19 maart 1922 verschenen er 119 langlaufers aan de start voor de eerste Vasaloppet. Om 06.04 uur ‘s ochtends startten de langlaufers in Sälen en gingen op weg voor de 90 kilometer lange tocht naar Mora. De winnaar was Ernst Alm in 7 uur, 32 minuten en 49 seconden.

 

De route van de Vasaloppet

Sinds 1922 wordt de Vasaloppet jaarlijks gehouden. Al die jaren is de tocht slechts drie keer niet doorgegaan: in 1932 en 1990 vanwege te weinig sneeuw en in 1934 vanwege te weinig aanmeldingen. Het aantal aanmeldingen is door de jaren heen flink gestegen. In 1959 waren er voor het eerst meer dan 1000 deelnemers, en in 1977 meer dan 10.000. Tegenwoordig is het maximum aantal deelnemers 15800.

Dit jaar is de Vasaloppet op zondag 3 maart, voorafgaand aan de wedstrijd zijn er de hele week al wedstrijden. Het programma voor de week ziet er als volgt uit:

Vrijdag 22 februari Kortvasan, 30 km, Start Oxberg
Korte wedstrijd over 30 km.
Zaterdag 23 februari Tjejvasan, 30 km, Start Oxberg
Korte wedstrijd over 30 km alleen voor dames
Zondag 24 februari Ungdomsvasan, 9/19 km, Start Eldris / Hökberg
Wedstrijd voor jongen over 9 of 19 km.
Zondag 24 februari Öppet Spår, 90 km, Start Sälen
90 kilometer zonder wedstrijdelement.
Maandag 25 februari Öppet Spår, 90 km, Start Sälen
90 kilometer zonder wedstrijdelement.
Dinsdag 26 februari Halvvasan, 45 km, Start Oxberg
De halve Vasaloppet, van Oxberg naar Mora.
Vrijdag 1 maart Staffetvasan, 90 km, Start Sälen
Estafette wedstrijd voor teams van 5 personen.
De etappes variëren tussen de 9 en 24 kilometer.
Vrijdag 1 maart Nattvasan 90, 90 km, Start Sälen
De nachtvasa voor teams van 2 personen.
Vrijdag 1 maart Nattvasan 45, 45 km, Start Oxberg
De nachtvasa voor teams van 2 personen.
Zaterdag 2 maart Blåbärsloppet, 9 km, Start Eldris
Korte wedstrijd over 9 km voor beginners of als je wilt ervaren hoe het is om in het spoor van de Vasaloppet te langlaufen.
Zondag 3 maart Vasaloppet, 90 km, Start Sälen
Dé wedstrijd over 90 km van Sälen naar Mora.

Op de website van de Vasaloppet vind je alle informatie over de wedstrijden (ook in het Engels).

De start. (Foto: Vasaloppet.se)

Weetjes:

  • De snelste winnaar ooit, is tot nu toe de Zweed Jörgen Brink in 3 uur, 38 minuten en 41 seconden. Hij won de Vasaloppet in 2010, 2011 en 2012.
  • De meeste overwinningen staan op naam van Nils “Mora-Nisse” Karlsson. Hij won de wedstrijd 9 keer: 1943, 1945, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951 en 1953.
  • Iedereen vanaf 19 jaar (of 19 wordt in het jaar) mag deelnemen aan de Vasaloppet. Voor de andere wedstrijden gelden soms andere leeftijden.
  • Het traject van Sälen naar Mora is 90 kilometer en er wordt in totaal 2550 kilometer aan loipes geprepareerd.
  • Alleen langlaufen in klassieke stijl is toegestaan. Als je dit niet doet leidt dat tot diskwalificatie. Er staan “stijlcontroleurs” langs de route.
  • De eerste prijs is een zoen, een krans, een trofee en 95000 kronen. Dit bedrag wordt ieder jaar met 1000 kronen verhoogd.
  • De winnaar hoeft zijn hele leven geen startgeld meer te betalen om deel te nemen aan de Vasaloppet.
  • De langzaamste deelnemer was O. Larsson in 14 uur, 11 minuten en 0 seconden. Dit record kan niet meer “verbeterd” worden. De finish sluit nu om 20.15 uur en dat is 12 uur en 15 minuten na de start.
  • Bengt Eriksson volbracht in 2013 voor de 60ste(!) keer de Vasaloppet. Toen hem gevraagd werd hoe hij dat volhield antwoordde hij: “Ach, het is maar één keer per jaar…”
  • Iedere deelnemer verliest ongeveer 3 kilo aan gewicht tijdens de tocht.

De Vasaloppet is een heel mooi evenement om te mee te maken. Overal is de wedstrijd goed te volgen en als je de Vasaloppsvägen van Mora naar Sälen volgt kom je langs alle controleposten om een kijkje te nemen.

De uitgetelde winnaars. Op het bord: In de voetsporen van onze voorvaderen voor de overwinningen van de toekomst.

Bij Oxberg

Gustav Vasa.

In onze reisgids Dalarna, rondom het Siljan vind je nog meer toeristische tips, foto’s, verhalen en wandelingen over deze provincie.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Helemaal in het noorden van Dalarna ligt Grövelsjön. Het plaatsje en het gelijknamige meer bereik je door de bijna 40 kilometer lange weg van Idre naar Grövelsjön te volgen. Aan het eind van de weg ligt het fjällstation, bergstation, in Grövelsjön. Onderweg zie je ongetwijfeld rendieren op en naast de weg, dus let op en rij niet te hard.

Tussen Idre en Grövelsjön

Rendier

Grövelsjöns Fjällstation

In het fjällstation kun je overnachten en eten. Verder is er een kleine winkel met outdoorspullen en souvenirs. Het station is ook het startpunt van veel wandelingen in het prachtige gebied. Sommige wandelingen zijn wat korter en ook geschikt voor de minder geoefende wandelaar. Welke wandeling je ook kiest, onderweg zul je zeker genieten van het schitterende uitgestrekte landschap. Ga echter nooit onvoorbereid op pad. Het gebied rondom Grövelsjön ligt boven de boomgrens waardoor het er ruig en kaal is. Onderweg vind je er geen beschutting voor de elementen.

In de buurt van het fjällstation

Jakobshöjden

Oscarsstugan

In onze reisgids Dalarna, rondom het Siljan vind je nog meer toeristische tips, foto’s, verhalen en wandelingen over deze provincie.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Carl Larsson is een van de beroemdste Zweedse schilders die vooral bekend werd vanwege zijn aquarellen waarop hij het familieleven uitbeeldde.

Hij werd geboren op 28 mei 1853 in Stockholm. Zijn familie was arm en Carl groeide op onder moeilijke omstandigheden. Toen Carl dertien jaar was moedigde een leraar van de school hem aan om naar de kunstacademie te gaan. Na de kunstacademie werkte hij als illustrator voor boeken, tijdschriften en kranten. In 1882 reisde hij naar Grez-sur-Loing, een kunstenaarskolonie in de buurt van Parijs. Daar ontmoette hij zijn toekomstige vrouw Karin Bergöö en maakte als kunstenaar een verandering door, in plaats van schilderijen in olieverf te maken begon hij met aquarelleren. Deze verandering was een keerpunt voor de kunstenaar en aquarelleren werd zijn specialiteit.

Sundborn

Carl en Karin trouwden in 1883 en kregen acht kinderen die al snel de favoriete modellen werden van de schilder. In 1888 kreeg het gezin van de vader van Karin een klein huis in Sundborn, Lilla Hyttnäs. Het huis werd het gemeenschappelijke kunstproject van het echtpaar en werd een van de meeste beroemde kunstenaarshuizen in de wereld. De inrichting die door Karin gedaan werd en het familieleven dat door Carl zo treffend werd vastgelegd werd een synoniem voor het leven in Zweden.

Lilla Hyttnäs

Frukost under stora björken – Ontbijt onder de grote berk

Carl Larsson had ook een huis in Falun en de familie wandelde regelmatig van Falun naar Sundborn. Het pad, Carl Larsson Leden, is gemarkeerd en je kunt dus in de voetsporen van Carl Larsson wandelen.
In 2019 is het honderd jaar geleden dat Carl Larsson overleed, in Falun zijn er daarom dit jaar diverse activiteiten, zoals tentoonstellingen, wandelingen, etc.

In onze reisgids Dalarna, rondom het Siljan vind je nog meer toeristische tips, foto’s, verhalen en wandelingen over deze provincie.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.