Na meer dan 600 berichten vinden we het tijd voor iets nieuws. Onze blog in de huidige opzet gaat daarom veranderen, dit is dan ook laatste lördagsmys in deze vorm. We gaan zeker niet stoppen met schrijven maar we gaan het wel heel anders vormgeven. Binnenkort volgt er meer nieuws en volgende week … 

Als je vanuit Eda in Zweden richting Noorwegen rijdt passeer je Morokulien. Op het oog lijkt het op een gewone rustplaats langs de weg. Echter niets is minder waar.

Het begon allemaal met de plaatsing van een vredesmonument in 1914 om de 100-jarige vrede tussen Zweden en Noorwegen te herdenken. Het 18 meter hoge monument is gemaakt van graniet uit de Idefjord. Dit fjord ligt op de grens tussen Zweden en Noorwegen. Het monument staat precies op de grens tussen beide landen in de buurt van de laatste slag die gevoerd is tussen Zweden en Noorwegen bij Magnor. De gedachte achter het monument is een gemeenschappelijk fundament waaruit de twee landen ontstonden. Bovenop staan een Zweed en Noor die elkaar over de grens de hand reiken. Op het monument staat inscriptie Hädanefter skall krig mellan skandinaviska bröder vara omöjligt wat betekent Voortaan zullen oorlogen tussen de Scandinavische broeders onmogelijk zijn. In de Tweede Wereldoorlog werd deze plek ook gebruikt om huwelijken te sluiten tussen Zweeds/Noorse echtparen. Het monument was toen ook een symbool voor vrede en hoop op een betere toekomst.

Het vredesmonument

De vrede tussen Zweden en Noorwegen ontstond naar aanleiding van de Vrede van Kiel. Dit verdrag was een verdrag tussen Zweden en Denemarken-Noorwegen waarbij de Denen op 14 januari 1814 Noorwegen afstonden aan Zweden. Hierdoor ontstond een unie tussen Zweden en Noorwegen die officieel De verenigde koninkrijken Zweden en Noorwegen heette. Toen Noorwegen een aantal veranderingen door wilde voeren en de Zweedse koning weigerde akkoord te gaan verklaarde Noorwegen op 7 juni 1905 de unie als ontbonden. De spanningen tussen beide landen namen toe en ze begonnen te onderhandelen over het al dan niet voortzetten van de unie. Op 23 augustus 1905 hield Zweedse regering een referendum om te onderzoeken wat de voorkeur van de Noorse bevolking was. De bevolking koos met een grote meerderheid voor opheffen van de unie en wilde dat Zweden en Noorwegen weer onafhankelijk zouden worden. Na de onderhandelingen ging Zweden akkoord met de opheffing van de unie. Op 26 oktober 1905 erkende Zweden Noorwegen als een onafhankelijk land en in november werd Haakon VII de koning van Noorwegen.

De naam Morokulien werd in 1959 gelanceerd door Lennert Hylland (Zweedse journalist en presentator) en Randi Kolstad (Noorse actrice) in verband met een radioprogramma Över alla gränser (over alle grenzen). De naam Morokulien is een samentrekking van het Noorse woord moro en het Zweedse woord kul voor leuk. De toevoeging –ien staat voor i en, wat in één betekent. Er staat dus moro-kul-i-en. De Zweedse premier Tage Erlander en de Noorse premier Einar Gerhardsen erkenden op 3 oktober 1959 Morokulien als nieuwe staat. De zes hectare grote staat was echter geen lang leven gegund, afgesproken was dat deze nieuwe staat één week zou bestaan.

In 2005 is de grond verkocht aan de gemeentes Eda in Zweden en Eidskog in Noorwegen. Tegenwoordig vind je er ook een informatiecentrum, turistbyrå en een souvenirwinkel. Het is een bijzondere plek met een bijzondere geschiedenis en erg leuk om te bekijken.

Het informatiecentrum ligt ook precies op de grens.

Hem62 organiseert maatwerkvakanties naar Värmland en schrijft reisgidsen over Zweden. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop. Ons vakantieaanbod vind je op deze website.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

In de gemeente Kil ligt de herrgård Apertin. De plek kreeg zijn naam toen Schotse monniken uit Aberdeen zich hier in de 12de eeuw vestigden om de bevolking te bekeren. Er was hier toen waarschijnlijk een oude offerplaats en de monniken bouwden hun klooster daar bovenop. De naam Apertin is een verbastering van Aberdeen. Vele jaren later, ten tijde van Gustav Vasa (1496 – 1560), werd Apertin eigendom van de kroon en werd er begonnen met de bouw van de herrgård. Door de jaren heen hebben veel Zweedse koningen er gelogeerd, waaronder Gustav Vasa maar ook de huidige koninklijke familie. De herrgård die er nu staat is gebouwd rond 1630.

De herrgård (privébezit)

In de 18de eeuw woonde de gravin Sara Catharina Linroth-Löwenhielm (1767 – 1826) op Apertin. Zij bestuurde de herrgård met ijzeren hand. In het gedicht “Gamla grevinnan på Gampertin” beschrijft Gustaf Fröding haar als erg wreed. Volgens de legende zou de rijkdom van Sara Catharina berusten op een verbond met de duivel. In ruil hiervoor dansten de gravin, Sara Catharina, en haar kleindochter, Charlotta, met de duivel tot hun voeten bloedden. Na iedere dans lagen er nieuwe bloedvlekken op de vloer die niet weggewassen konden worden en nog steeds zichtbaar zijn. Tot op de dag van vandaag hebben Sara en Charlotta geen rust gevonden en dwalen ze nog steeds rond op Apertin…

Op Apertin kwam ook cavaliers samen voor diners en feesten die gegeven werden door de gravin. Een cavalier is een officier van adel. In het oude Zweeds was de betekenis van cavalier, kavaljer: iemand die tot de hogere klasse behoorde en bij gebrek aan vast werk, baanverlies of geld, als gast en gezelschap in landhuizen (vooral in Värmland) woonde.

Kavaljeren Apertin

Niet alleen Gustav Fröding haalde hier inspiratie vandaan, maar ook Selma Lagerlöf. In haar roman Gösta Berling is de priester waarschijnlijk gebaseerd op de priester die in de parochie werkte en stonden de herrgård en de cavaliers model voor Ekeby. Volgens Selma, is haar familie ontstaan op een bruiloft die hier een paar honderd jaar voor haar geboorte werd gehouden. Ook vandaag de dag wordt Apertin nog gebruikt als trouwlokatie.

Het gebied rondom Apertin is een natuurreservaat vanwege het bijzonder klimaat in de kloven die gevormd zijn door een tweetal beken. Langs de beken loopt een wandelpad en onderweg passeer je onder andere het berenravijn waar in de 18de eeuw beren leefden, de juwelengrot, een waterval en de oude trouwplaats waar in de 15de en 16de eeuw huwelijken voltrokken werden.

Tegenwoordig is de herrgård privébezit en niet te bezoeken. Het bijgebouw Kavaljeren Apertin is gebouwd in 1989 en is een restaurant en hotel. De bouwstijl, het handwerk en de handgemaakte spijkers geven het een veel ouder uiterlijk waardoor het goed past in de omgeving en het lijkt het alsof het er al honderden jaren staat.

De heel erg wiebelige metalen hangbrug over de kloof naar Kavaljeren Apertin.

Hem62 organiseert maatwerkvakanties naar Värmland en schrijft reisgidsen over Zweden. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop. Ons vakantieaanbod vind je op deze website.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

In het dorpje Kila in de gemeente Säffle vind je de von Echstedtska Gården. Bengt von Echstedt was jurist en ging al op 35-jarige leeftijd met pensioen. Zijn vrouw Christina Catharina Hervegh was de weduwe van een fabrieksdirecteur (brukspatron) en had een zoon. Zij kochten rond 1760 de boerderij die toen nog Smedby Gård heette. Van 1762 tot 1764 hebben ze alle gebouwen die er stonden afgebroken en een nieuwe boerderij gebouwd.

von Echstedtskagården

De boerderij die er nu staat is voor Zweedse begrippen ongewoon symmetrisch en strak met rechte lijnen, deze stijl wordt aangeduid als Karolingisch. Het interieur ziet er daarentegen heel anders uit, alle wanden en plafonds zijn beschilderd in rococo stijl. Iedere schildering weerspiegelt het karakter van de kamer waardoor er geen enkele hetzelfde is.

De salon van Christina Catharina von Echstedt

Rechts naast het hoofdgebouw staat het meest bekende gebouw van de von Echstedtska Gården, het toilet. Je kunt er tegenwoordig rustig een kijkje nemen een plaatsnemen (verder echt alleen maar kijken!). Als je er zit en je kijkt om je heen zie je dat het toilet een gezellig groepsgebeuren moet zijn geweest. Er zijn vijf grote “zitplekken” en twee kleinere voor de kinderen. Kijkend naar de schilderingen op het plafond zie je Bengt en zijn vrouw Christina samen op het toilet zitten en twee bediendes die hun een doekje aangeven om hun billen af te vegen.

In het hemlighus (toilet) is plaats voor iedereen.

Plafondschildering op het toilet.

Toen Christina in 1780 overleed liet Bengt van verdriet het deksel van haar toilet dichtspijkeren zodat niemand anders daar ooit kon gaan zitten. In 1782 hertrouwde Bengt met Margareta Lagerhjelm. Margareta was echter niet gelukkig met het toilet, want iedere keer als zij op het toilet zat werd zij aan de eerste vrouw van Bengt herinnerd. Toen Bengt in 1794 overleed liet zij het toilet een paar honderd meter verplaatsen zodat zij het niet meer kon zien. Toen de von Echstedtska Gården in bezit kwam van het Värmlands Museum is het weer naar zijn oorspronkelijk plek verplaatst.

Vanaf de heuvel voor het cafeetje, waar je terecht kunt voor een fika (koffie met gebak) heb je een mooi uitzicht op de omgeving en zie je in de verte het meer Summeln. Bij de von Echstedtska Gården vind je ook een kruidentuin en een appelboomgaard met oude appelsoorten uit Värmland.

Uitzicht op het meer Summeln.

 

 

De komende twee weekenden zijn we te vinden op de Kampeer & Outdoorbeurs van de Vrijbuiter.

Hem62 organiseert maatwerkvakanties naar Värmland en schrijft reisgidsen over Zweden. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop. Ons vakantieaanbod vind je op deze website.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Op 29 februari is het schrikkeldag, in het Zweeds: Skottdagen, een schrikkeljaar heet skottår. Waar vrijwel de hele wereld al jarenlang 29 februari als schrikkeldag gebruikte was dat in Zweden en Finland niet zo. In die landen had februari weliswaar ook 29 dagen maar was 24 februari skottdagen.

Nu zou je denken dat het alleen kwestie was van welke dag schrikkeldag genoemd werd, als februari maar net zoals in de andere landen 29 dagen zou hebben.

Toch is het geen kwestie van naamgeving. Skottdagen werd op de 24ste als extra dag de kalender ingeschoven waardoor de 24ste de 25ste werd, enzovoort. Het Zweedse voorvoegsel skott betekent dan ook “iets dat er tussen geschoven is”, in dit geval een extra dag. Dit had als gevolg dat ook de naamdagen van Matts en Mattias (24), Sigvard en Sivert (25), Torgny en Torkel (26), Lage (27) en Maria (28) in een schrikkeljaar één dag opschoven. Pas in 1996 werd door het Namnlängdskommittén 29 februari aangewezen als schrikkeldag en kon iedereen zijn naamdag weer vieren op de oorspronkelijke dag. (als je meer wilt weten over naamdagen lees dan deze lördagsmys)

De laatste week van februari 1992.

Toch was het niet vreemd dat uitgerekend 24 februari skottdagen was. Om te ontdekken hoe dat gekomen is, moeten we heel ver terug in de tijd.

De aarde doet er ongeveer 365,25 dag over om een baan om de zon te maken. Als onze kalender ieder jaar precies 365 dagen zou hebben dan zouden de seizoenen ieder jaar met 6 uur verschuiven. Als we dat zouden volhouden dan kan het zomaar zijn dat het winter is in juli. Daarom voegen we dus één keer in de vier jaar een schrikkeldag toe aan onze kalender om ervoor te zorgen dat onze kalender weer in de pas loopt met de seizoenen.

Februari 2020 met een illustratie van Elsa Beskow

In de oude Romeinse kalender had februari 23 dagen en was het de laatste maand van het jaar. Het was daarom logisch om aan die maand een extra dag toe te voegen om de kalender te corrigeren. Met de invoering van de Juliaanse kalender (genoemd naar Julius Caesar) die werd ingevoerd in 45 v.Chr. begon de kalender meer gelijk te lopen met de seizoenen en kreeg februari 28 of 29 dagen. In deze kalender werd de schrikkeldag nog steeds als een extra dag na 23 februari ingevoegd. De extra dag had geen nummer waardoor februari gewoon eindigde op de 28ste.

Toch bevatte de Juliaanse kalender nog een fout. Volgens deze kalender is ieder jaartal dat deelbaar is door 4 een schrikkeljaar. Dit zou goed zijn als een jaar exact 365,25 dagen zou duren, echter duurt een jaar ongeveer 365,2422 dagen. Dit kleine verschil in lengte zorgt ervoor dat de Juliaanse kalender iedere duizend jaar ongeveer 7,8 dagen op de zon achter loopt.

Deze fout is in 1582 opgelost in de Gregoriaanse kalender (genoemd naar paus Gregorius XIII). Volgens deze kalender is een jaartal dat deelbaar is door 4 een schrikkeljaar, behalve als het jaartal deelbaar is door 100, maar niet door 400. Volgens deze kalender zijn dan 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaren, maar 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet. Hiermee duurt het gemiddelde jaar 365,2425 dagen en loopt de kalender per duizend jaar ongeveer 0,3 dagen achter op de zon. Februari kreeg toen 28 dagen en in een schrikkeljaar werd een schrikkeldag, 29 februari, toegevoegd.

De Gregoriaanse kalender is in Zweden (en Finland dat toen een deel van Zweden was) ingevoerd in 1753. De Juliaanse kalender was geldig tot en met 17 februari. De eerste datum op de nieuwe Gregoriaanse kalender was 1 maart. Door dit verschil tussen de kalenders hebben de datums van 18 tot en met 28 februari 1753 nooit bestaan in Zweden. Skottdagen bleef echter 24 februari en werd pas in 1996 verplaatst naar 29 februari.

Als iemand nog eens iets bedenkt om die 0,3 dag in de duizend jaar te corrigeren krijgen we misschien wel te maken met weer een nieuwe kalender.

Hem62 organiseert maatwerkvakanties naar Värmland en schrijft reisgidsen over Zweden. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop. Ons vakantieaanbod vind je op deze website.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Op onze Zweedse kalender staat dat het dinsdag fettisdagen is. Fettisdagen betekent vette dinsdag en is de laatste dag voor de vastenperiode die duurt tot Pasen. De vastenperiode wordt voorafgegaan door drie dagen die aangeduid worden als fastlagen. Fastlagen komt van het Nederduitse vastelavent (in het Zweeds fasteafton), wat dan weer in het Nederlands terug te vinden is als vastenavond. In Limburg wordt de variant vastelaovend gebruikt. In Zweden hebben de drie dagen een naam. De zondag heet fastlagssöndagen of köttsöndagen (vleeszondag). De maandag heet blåmåndagen naar het Duitse blauer Montag (blauwe maandag) en de dinsdag heet fettisdagen (fet tisdagen, vette dinsdag).

Fettisdagen is de laatste dag voordat de vastenperiode begint. De vastenperiode begint op askonsdag, aswoensdag, en duurt 46 dagen. Mocht je denken dat de vastenperiode 40 dagen duurt dan is dat ook goed. Volgens de traditie hoefde er op zondagen niet gevast te worden en bleven er dus 40 dagen over.

Op fettisagen worden in Zweden semlor (meervoud) gegeten. Het woord semla (enkelvoud) komt uit van het Latijnse woord simila wat bloem (gezeefd meel, in het Zweeds vetemjöl) betekent. Er wordt ook gezegd dat het woord komt van oude woord semlja wat bol betekent en het Latijnse woord semi wat half betekent. Zo verwijst de naam semla niet alleen naar de bloem waarvan het broodje gemaakt is maar ook naar de vorm.

Van oorsprong werd het woord semla ook gebruikt voor een wit broodje van bloem zonder vulling. In de 16de eeuw begon men het broodje uit te hollen en te vullen met room en boter. In de 19de eeuw begon men de semla te vullen met amandelspijs en room en werd het de semla die we nu kennen.

Een bijzondere manier van serveren is de hetvägg. Hetvägg komt van het Duitse heisse Wecke wat hete wig betekent. Dit broodje had de vorm van een wig of kruis en werd gegeten met hete melk. De manier van serveren met hete melk werd in de 18de eeuw ook gebruikt voor semlor, vandaar de naam hetvägg. Sommige semlor hebben daarom tegenwoordig nog een wigvorming deksel in plaats van rond.

Semlor worden in Zweden al lang niet meer alleen op fettisdagen gegeten. Rond fettisdagen bereikt de verkoop wel zijn hoogtepunt. Gedurende het jaar worden er in Zweden 50 miljoen semlor gegeten, waarvan 6 miljoen op fettisdagen. In Noorwegen en Denemarken heet een semla een fastelavnsbolle en worden ze gevuld met room en jam.

 

Hem62 organiseert maatwerkvakanties naar Värmland en schrijft reisgidsen over Zweden. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop. Ons vakantieaanbod vind je op deze website.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.