Een paar dagen geleden kregen we de tip dat de räkmacka van het Värmskogs Café de beste van Värmland (en misschien wel van heel Zweden) moest zijn. Toen wij in Värmskog waren om te wandelen en rond te kijken, wilden we de beroemde räkmacka van Värmskog natuurlijk proberen. We stopten bij het cafeetje waarvan de parkeerplaats aardig gevuld was en wandelden naar binnen. In de vitrine stond al een tiental opgemaakte borden met räkmackor (meervoud van räkmacka) klaar. Het was nog vrij rustig, maar blijkbaar verwachtten ze veel meer klanten en was er een voorraad klaargemaakt. We bestelden twee räkmackor, iets te drinken en zochten een mooi plekje op aan het meer.

Värmskogs Café

Toen we zaten bekeken we eens goed wat we nu gekregen hadden. Op het bord lagen heel veel garnalen (räkor), een gekookt ei, komkommer, sla, tomaat, een takje dille, citroen en mayonaise. De boterham (macka of smörgås) zou er ook nog ergens moeten zijn maar die was bedolven onder al het andere. Eerlijk is eerlijk, de räkmacka was lekker, de lokatie prachtig, beter dan dit kan een lunch niet worden. Blijkbaar waren we net op tijd geweest, want een tijdje later was de parkeerplaats gevuld en stond de rij met klanten voor een räkmacka tot buiten.

De räkmacka

Een räkmacka of räksmörgås is een klassiek Zweeds gerecht. Vroeger was de räksmörgås een populaire maaltijd tijdens bootreizen tussen Fredrikshaven in Denemarken en Göteborg. De eenvoudige samenstelling van brood, garnalen en mayonaise maakten het gerecht tot een klassieker. In 2010 nam de luchthaven van Arlanda het initatief om 14 oktober uit te roepen tot de dag van de räksmörgås.

Een goede räkmacka wordt zeer gewaardeerd in Zweden. Het Zweedse spreekwoord glida på en räkmacka letterlijk vertaald glijden op een räkmacka betekent zoveel als het gemakkelijk hebben of alles op een presenteerblaadje krijgen. Bijvoorbeeld Han glider på en räkmacka genom livet wat betekent Hij glijdt op een räkmacka door het leven.

Het woord räksmörgås wordt soms gebruikt bij het testen van nieuwe computersystemen omdat het alle drie de specifieke letters uit het Zweedse alfabet gebruikt: å, ë en ö. (de twee puntjes zijn geen trema het Zweedse alfabet kent gewoon 29 letters)

En zo zit achter een van oorsprong eenvoudige boterham met garnalen en ei toch weer een verhaal.

Bijna iedereen kent het boek of tekenfilm Niels Holgerssons wonderbare reis over de jongen die betoverd wordt door een kabouter en op reis gaat met ganzen en zo een reis vol spannende avonturen, ontmoetingen, gevaar en levenslessen meemaakt. Het boek over Niels is één van de vele boeken die Selma Lagerlöf geschreven heeft.

Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf is geboren op 20 november 1858 op Mårbacka in Östra Ämtervik in Värmland en gestorven op 16 maart 1940 op Mårbacka. Ze was het vijfde kind, van zes, van Luitenant Erik Gustaf Lagerlöf en Elisabeth Lovisa Wallroth. Ze werd geboren met een heupblessure en liep daardoor mank. Toen ze drie jaar oud was raakten haar beide benen verlamd. Na ongeveer een jaar verdween de verlamming echter net zo plotseling als die gekomen was, maar ze bleef een stijve heup houden wat betekende dit dat ze in haar kinderjaren niet zo gemakkelijk kon spelen als andere kinderen.

In haar kinderjaren waren het haar oma en tante die veel sagen en volksverhalen vertelden uit de streek. Selma was ernstiger en rustiger dan haar broers, zussen en vrienden, ze was intelligent en hield ervan om te lezen. Het eerste boek dat ze las was een indianenavontuur,  Oceola van Thomas Mayne Reid. Ze wist toen al, ze was pas zeven, dat ze later schrijfster wilde worden.

In 1882 begon Selma, zeer tegen de zin van haar vader, aan de hogere lerarenopleiding in Stockholm. Haar vader overleed in 1885, hetzelfde jaar als Selma haar studie afsloot. Tijdens zijn leven dronk haar vader veel en verspeelde een groot deel van het familiekapitaal waardoor ze uiteindelijk gedwongen werden Mårbacka te verkopen. Mårbacka kwijtraken was een zwarte dag uit haar leven en ze besloot er alles aan te doen om Mårbacka terug te kopen.

Na haar studie werd Selma lerares op een school in Karlskorna (1885 – 1895). Ze had pezier in het lesgeven en werd zeer gewaardeerd door de leerlingen. In 1891 debuteerde zij met haar debuutroman Gösta Berlings saga. Dit boek is een van de grootste klassiekers in de Zweedse literatuur. Veel Zweden kennen de eerste zin van het boek uit hun hoofd: ”Äntligen stod prästen i predikstolen…” (Eindelijk stond de priester op de preekstoel…). Het boek speelt zich af rondom het meer Fryken in Värmland rond 1820.

In 1895 stopte Selma met lesgeven en ging leven van het geld dat ze verdiende als schrijfster en in 1897 verhuisde ze naar Falun. Samen met haar vriendin Sophie Elkan maakte ze meerdere lange reizen door Europa en in 1899-1890 reisde ze naar het middenoosten. Eenmaal thuis schreef ze de roman Jerusalem, die haar internationale doorbraak betekende. Toch is haar meest bekende boek Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige. Dit boek was oorspronkelijk bedoeld als lesboek om kinderen de geografie van Zweden te leren.

Mårbacka in 1912 na de eerste verbouwing

In 1907 had ze zoveel verdiend dat ze Mårbacka terug kon kopen, dat ze in eerste instantie alleen gebruikte als zomerhuis. Het was toen nog een traditioneel rood Zweeds huis. In 1909 ontving Selma Lagerlöf als eerste vrouw de Nobelprijs voor literatuur. Met het prijzengeld van de Nobelprijs kocht ze ook de grond die vroeger bij Mårbacka hoorde. Ze nam personeel aan dat zorgde voor het land en alles wat er verbouwd werd. Ze had voor die tijd moderne ideeën: werknemers kregen een pensioen en een ziektekostenverzekering. Tijdens haar leven was Selma ook politiek actief, ze zette zich in voor de rechten van vrouwen en het vrouwenkiesrecht.

Rond 1920 liet ze Mårbacka verbouwen naar zijn huidige uiterlijk en werd het de herrgård waar ze vroeger van droomde. Het huis werd groter en er kwam een extra verdieping op. Voor die tijd had het een moderne keuken en zelfs een huistelefoon.

Mårbacka zoals het er nu uit ziet.

Selma in haar werkkamer op Mårbacka

Op 16 maart 1940 overleed Selma Lagerlöf op Mårbacka, ze was toen 81. In haar testament heeft Selma Lagerlöf bepaald dat Mårbacka als gedenkplaats bewaard moet blijven en aan het publiek getoond moet worden getoond zoals het was toen zij stierf. Sinds 1942 zijn er tot op de dag van vandaag nog steeds rondleidingen. Het familiegraf van de Lagerlöfs is te vinden op het kerkhof in Östra Ämtervik een paar kilometer bij Mårbacka vandaan.

Selma Lagerlöf is onlosmakelijk verbonden met Värmland, het is de streek waar ze geboren is,  Nils Holgersson doet Mårbacka aan en de belevenissen van Gösta Berling spelen zich af in Värmland.

Portret van Selma Lagerlöf door Carl Larsson (1908)

Hem62 schrijft reisgidsen over Zweden met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Het is nog volop zomer maar, gisteren werd toch het ijshockeyseizoen geopend met de “ispremiär”, de ijspremière. De Löfbergsarena, de thuisbasis van Färjestad BK, ging om vijf uur open. Toen wij even na vijven kwamen aanrijden was het al een drukte van belang. Fans liepen al volledig uitgedost richting de arena en eenmaal binnen stond er een enorme rij in de fanshop. Om zes uur zouden de spelers het ijs opkomen en we zochten daarom op tijd een plekje op de al goed gevulde tribune.

Om zes uur kwamen de spelers het ijs op en het publiek ging los. Na een paar rondjes over de ijs stelden ze zich in rijen op en de commentator begon ze één voor één voor te stellen. Färjestad heeft een aantal nieuwe spelers aangetrokken, niet alleen uit Zweden maar ook uit Rusland, Canada en Amerika. Na het voorstellen was het tijd voor een oefenwedstrijd tussen de oudere en de jongere spelers. Leuk om te zien hoe behendig de spelers zijn, maar het ging er een stuk rustiger aan toe dan tijdens een echte wedstrijd.

De Löfbergsarena, de thuisbasis van Färjestad BK

De arena begint zich te vullen.

Eindelijk, de spelers komen het ijs op.

Het voorstellen van de spelers.

Face-off

Een goalie is erg goed ingepakt.

Actie, bij een trainingswedstrijd zijn ze toch wat voorzichtiger.

Mocht je in Zweden zijn en het leuk vinden om ijshockey van dichtbij te beleven?
Op zaterdag 10 augustus is er een open huis in de Löfbergsarena, de deuren gaan om 13.00 uur open. Je kunt dan de spelers ontmoeten, de kleedruimtes bezoeken, natuurlijk de mascotte Ture Varg ontmoeten en kijken naar de trainingswedstrijd tegen EV Zug uit Zwitserland.
(voor de wedstrijd is wel een kaartje nodig, te koop via de website)

De kalender voor Färjestad in augustus ziet er als volgt uit:

  • 8 augustus, oefenwedstrijd tegen EV Zug, uitwedstrijd, een beetje ver vanuit Zweden om naar Zwitserland af te reizen.
  • 10 augustus, oefenwedstrijd tegen EV Zug, Löfbergs Arena en tevens open dag
  • 23 augustus, oefenwedstrijd tegen Leksand, Löfbergs Arena
  • 24 augustus, oefenwedstrijd tegen Frölunda, Scandinavium in Göteborg
  • 29 augustus, wedstrijd tegen Banská Bystrica uit Slowakije, Löfbergs Arena, Wedstrijd uit Champions Hockey League (CHL is een Europese ijshockeycompetitie)
  • 31 augustus, wedstrijd tegen HC Ambri Piotta uit Zwitserland, Valascia in Ambrì, Zwitserland, Wedstrijd uit de CHL