Het meest bekende symbool van Zweden is zonder twijfel het Dalarna paard of dalapaard, dalahäst in het Zweeds. Het paardje wordt tegenwoordig gemaakt in Nusnäs bij Mora in de provincie Dalarna.

Het dalapaardje moet geboren zijn tijdens de lange donkere winteravonden. Bosarbeiders woonden wekenlang in hutten in het bos ver van huis en haard. Tijdens die avonden sneden ze met hun mes speelgoed voor de kinderen uit het hout dat overgebleven was. Als voorbeeld namen ze hun trouwe arbeidskameraad, het paard. Paarden waren in die tijd van onschatbare waarde. Paarden trokken in de winter zware lasten en werden in de zomer gebruikt op het land. Rondreizende kooplieden zagen handel in de mooie houten paardjes en namen ze mee op hun reizen. Hiermee werden de paardjes niet alleen speelgoed maar ook handelswaar. De paardjes werden verkocht en soms ook gebruikt als valuta om een overnachting of een maaltijd te betalen, want ook de herbergiers hadden kinderen die speelgoed wilden.

Paardjes in het Dalarnas Museum in Falun

Hoe oud het paardje precies is, is onduidelijk. De rondreizende predikant Rudbeckius noemt in 1624 de verkoop van een grote hoeveelheid houten paardjes. Dat zouden dus misschien wel de eerste dalapaardjes zijn geweest. In de loop der tijd werden ze niet alleen gemaakt door bosarbeiders maar werden ze ook een bijproduct van meubelmakerijen.

In 1922 begon, de toen 26 jarige, Grannas Anders Olsson, een bedrijfje in het bakhuisje van de familie. Naast houten paardjes maakte hij gordijnroedes en weefgereedschap. Zijn twee jongere broers Nils en Jannes die toen 9 en 7 jaar waren hielpen hem na schooltijd met het snijden van houten paardjes. In 1928 startten Nils en Jannes, die toen pas 15 en 13 waren, een eigen bedrijf.  Ze leenden 400 kronen voor een eigen lintzaag en begonnen ook paardjes te maken.

De internationale doorbraak van het dalapaard vond plaats tijdens wereldtentoonstelling in New York in 1939. Voor het paviljoen van Zweden stond een bijna 3 meter hoog Dalapaard dat daarmee het symbool voor het land werd. In de souvenirwinkel werd ook nog eens 1000 kilo aan kleine dalapaardjes verkocht. Die 1000 kilo paardjes was toen een kwart van de jaarproductie!

Vandaag de dag liggen beide familiebedrijven, Grannas A Olsson Hemslöjd en Nils Olsson Hemslöjd tegenover elkaar in Nusnäs en maken de bekende dalapaardjes. De kleur en het patroon op de paardjes is gebaseerd op kurbits, een sierlijke schilderstijl met veel fantasie bloemen en blaadjes. Iedere paardje wordt nu nog steeds met de hand geschilderd. Een bezoek aan Nusnäs is een aanrader je kunt zien hoe de paardjes gemaakt worden en natuurlijk rondneuzen in de winkels.

Op de cover van onze reisgids over Dalarna mag een Dalapaard natuurlijk niet ontbreken.

Het grootste dalapaard ter wereld staat in Avesta. Het paard is 13 meter hoog.

Hem62 schrijft reisgidsen over Zweden met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

 

Iedere plaats in Zweden heeft er wel een, een hembygdsgård. Een hembygdsgård, letterlijk thuisdorpboerderij, is een verzameling van een of meerdere oude gebouwen en gebouwtjes, zoals een woonhuis, stallen en schuurtjes, uit lang vervlogen tijden. Sommige gebouwen stonden er vroeger al, en sommigen zijn ernaartoe verplaatst. De hembygdsgård is daarom een, klein, openluchtmuseum van de lokale geschiedenis. Het is ook de plaats voor veel traditionele feesten rondom midsommar, kerst en pasen. Ook zijn er in het vakantieseizoen vaak leuke rommelmarkten, loppmarknader, waar je vaak ook oude ambachten kunt zien zoals het maken van teer en houtskool, een smid, het bakken van tunnbröd enz.

In Zweden nam de aandacht voor heemkunde aan het begin van de 20ste eeuw toe als een protest tegen de industrialisatie. De grote veranderingen in de samenleving bedreigden de oude volkscultuur en men wilde zich verdedigen tegen de snelle opkomst van de industrialisatie. Er ontstonden toen door het hele land openluchtmusea met als doel de lokale volkscultuur te bewaren met het museum Skansen in Stockholm als voorbeeld. Overigens is ook het openlucht Museum in Arnhem geïnspireerd op de musea in Zweden. De heemkundeverenigingen, die de hembygdsgårdar beheren, hebben ook vandaag de dag nog als het taak het bewaren en documenteren van de lokale geschiedenis.

Onze ervaring is dat de ene hembygdsgård de andere niet is. Soms treffen we alleen maar een paar gebouwtjes aan en verder niets en soms belanden we in een goed onderhouden openluchtmuseum met zoveel informatie dat het een uitgebreid bezoek meer dan waard is. In Zweden zijn er ongeveer 1400 hembygdsgårdar met ongeveer 8000 gebouwen, er is dus genoeg om te bekijken.

Enkele tips voor deze zomer:

De hembygdsgård van Brunskog. Van 20 tot 27 juli 2019 is hier Gammelvala, de oude wereld, waar je kennis maakt met het leven van vroeger.
Link: Gammevala

De hembygdsgård van Ransäter. Hier is op 9 en 10 augustus 2019 de antiek- en verzamelbeurs waar ook een grote hoeveelheid klassieke auto’s te zien is.
Link: Antik- och Samlarmässa

Hem62 schrijft reisgidsen over Zweden met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrondartikel, maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.