Dit weekend is de Midsommar Markt op het landgoed Fraeylemaborg te Slochteren. Hier kun je twee dagen lang midzomer vieren op z’n Zweeds. Het belooft mooi weer te worden, er staan kraampjes, er zijn leuke activiteiten en iedere dag wordt de meiboom opgezet.
Wij zijn vanmorgen al in alle vroegte naar Slochteren gereden om onze kraam op te bouwen zodat we je op de midzomermarkt alles kunnen vertellen over een vakantie in Zweden.

Midsommar, midzomer, is voor de Zweden naast kerst het belangrijkste feest van het jaar. Hoewel midsommar de officiële feestdag is wordt er voornamelijk feestgevierd op de middag en avond van te voren, midsommarafton. De meiboom, majstång of midsommarstång,  wordt geplant, er wordt muziek gemaakt, små grodorna (kleine kikkertjes) gezongen en gedanst. De majstång, meiboom, heeft niets met de maand mei te maken. “Maj” in het Zweedse woord majstång, meiboom, komt van het oud Zweedse werkwoord “maja” wat “versieren met groene takjes” betekent.

Midsommar bij Årsnäs

Met midsommar wordt de zomerzonnewende gevierd. Dit is ook de tijd van het jaar dat alles weer begint te groeien en bloeien. Vroeger dacht men dat in de midzomernacht magische krachten en bovennatuurlijke wezens actief waren. Deze nacht was daarom ook erg geschikt voor het verzamelen van geneeskrachtige kruiden en het voorspellen van de toekomst. Meisjes legden bloemen onder hun hoofdkussen om te dromen van hun toekomstige geliefde. Ook dacht men dat op midzomer naakt rollen in de dauw een geneeskrachtige werking had.

Oorspronkelijk werd midzomer gevierd op 24 juni, de dag van Johannes de Doper. Volgens het evangelie van Lukas was hij namelijk precies 6 maanden voor Jezus geboren. Om ervoor te zorgen dat midzomer beter in een werkweek paste, is er in 1953 voor gekozen om midsommarafton op de vrijdag tussen 20 en 26 juni te vieren. De naamdag van Johannes is echter de 24ste gebleven.

Dit weekend, 22 en 23 juni, kun je in Nederland op z’n Zweeds midsommar vieren bij de Fraeylemaborg te Slochteren. Klik op deze link voor meer informatie.


Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Hem62 schrijft reisgidsen over Zweden met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze reisgidsen over Värmland en Dalarna zijn te bestellen in onze webshop.

Dit keer zitten we in de winkel van Arjen en Liesbeth Singeling “Stilling Glas och Textil”. Tussen de prachtige zelfgemaakte spullen staat een grote tafel waar iedereen altijd welkom is voor een kopje koffie en de door Liesbeth zelfgebakken lekkernijen.

In Zweden koop je niet zomaar een flesje wijn of een kratje bier bij de supermarkt, ook vind je er geen slijterijen zoals in Nederland.

In 1955 is in Zweden de zogenaamde Systembolaget, systeembedrijf, opgericht, het Zweedse staatsbedrijf dat een monopolie heeft op de verkoop van dranken met een alcoholpercentage van meer dan de 3,5%. De minimumleeftijd om daar drank te mogen kopen is 20 jaar.

De voorloper van de Systembolaget ontstond in 1850 in Falun. De eigenaren van de mijn hadden genoeg van het drankmisbruik van de mijnwerkers. Ze vroegen daarom toestemming om een apart bedrijf op te richten met het alleenrecht om brandewijn te verkopen. De winst daarvan moest gaan naar het verbeteren van de leef- en werkomstandigheden van de mijnwerkers. Dit systeem verspreidde zich door Zweden en langzaamaan ontstond het bedrijf, bolag, dat nu de Systembolaget is. In de volksmond wordt de systembolaget “system”, “systemet” of “bolaget” genoemd.

Het bedrijf heeft als doel om alcohol zonder winstoogmerk te verkopen en het overmatig drankgebruik in Zweden terug te dringen. Het bedrijf maakt daarom op geen enkele manier reclame voor drank en heeft ook nooit aanbiedingen omdat ze niemand willen aanmoedigen meer drank te kopen dan de bedoeling is. Als de systembolaget al in de media verschijnt gaat het om de maatschappelijke opdracht die ze hebben: het verminderen van de schade ten gevolge van alcoholgebruik, het informeren over de risico’s van alcohol, goede service bieden en verkopen met verantwoordelijkheid.

De kassa’s van de systembolaget. Gezelligheid is ver te zoeken.

De openingstijden zijn ook zo gekozen dat het kopen van drank enige planning vereist:

  • maandag t/m vrijdag van 10.00 tot 18.00
  • zaterdag van 10.00 tot 14.00
  • zondag gesloten

Voor een feestdag willen de tijden wel eens iets veranderen, maar op het laatste moment drank kopen is onmogelijk. Volgend weekend is het midsommar in Zweden. Op donderdag 20 juni zijn ze iets langer open (tot 19.00 uur of 20.00 uur), maar op vrijdag, midsommarafton, zijn ze dicht, net als de zaterdag, midsommardagen. Als je drank wilt kopen in Zweden moet je dit dus goed plannen en als je een gewone fulltime baan hebt dan al helemaal.

Het assortiment van Systembolaget is behoorlijk groot en ik heb de indruk dat het zeker niet onderdoet voor de gemiddelde slijter in Nederland. De gezelligheid in de winkel is wel ver te zoeken, alles is vooral goed verlicht en van duidelijke informatie voorzien.

Wat ons tijdens de vakantie gebeurde:

Bij de systembolaget hebben we wijn gekocht. Bij de kassa pakte Emma (ze was 19!) een fles van de band en de kassajuffrouw reageerde meteen met de vraag aan mij “Ze draagt het toch alleen maar, ze gaat er toch niet van drinken?”. Ik antwoordde dat ze alleen maar de fles zou dragen. De vraag verbaasde me wel want de leeftijdsgrens voor alcohol in Zweden is ook 18 jaar.

Er wordt dus goed gelet op de leeftijdgrens in de Systembolaget. De regels in Zweden zijn:

  • De grens voor het drinken van alcohol ligt bij 18 jaar.
  • Als je 18 of ouder bent mag je bij de supermarkt lättöl (lichtbier, tot 2,25 %) en folköl (volksbier, tot 3,5%) kopen.
  • Als je 18 jaar of ouder bent mag je in bars en restaurants sterke drank bestellen.
  • Als je 20 jaar of ouder bent mag je bij de systembolaget drank kopen.

Als je op vakantie gaat en je wilt toch graag je eigen drank meenemen dan gelden de volgende richtlijnen voor de hoeveelheden die je mee mag nemen:

  • 10 liter sterke drank (alcoholpercentage meer dan 22%)
  • 90 liter wijn (alcoholpercentage meer dan 3,5% maar minder dan 15%)
  • 20 liter versterkte wijn (starkvin), met een alcoholpercentage tussen 15% en 22% de zoals port, sherry etc.
  • 110 liter bier

Als de douanebeambte bij controle de indruk heeft dat dit niet alleen voor privégebruik is wordt je alsnog aangehouden. Overigens denk ik dat als je de behoefte hebt om zoveel mee te willen nemen dat de kans groot is dat je heel Zweden dubbel ziet.

De prijzen van drank liggen aanzienlijk hoger dan in Nederland. Zojuist heb ik even op de site van de Systembolaget naar wat prijzen van bier gezocht:

  • flesje Heineken, 33cl, 13,90 kr, €1,30
  • flesje Hoegaarden wit, 33cl, 16,90 kr, €1,59
  • flesje Grolsch Premium Lager, 33cl, 14,90 kr, €1,40

Overigens kost blikje bier van 50cl bij de supermarkt met een alcoholpercentage van 3,5% ongeveer €1,20.

De goedkoopste fles rode wijn die ik kon vinden was een fles van 750 ml Cabernet Sauvignon uit Chili en kost 25 kr (€2,35), de goedkoopste witte wijn was een Franse Sauvignon blanc die ook 25 kr kost. Ik heb het dan niet over smaak. De Zuid-Afrikaanse wijn die we zelf regelmatig kopen kost ca. € 7,40 per liter. Onze favoriete likeur is Lapponia Hjorton en kost 166 kr (€15,60) voor 500 ml. Nu zijn wij geen grootverbruikers dus het loont voor ons nauwelijks om veel drank mee te nemen tenzij we een voorraad voor de komende jaren zouden willen opbouwen.

Door de hoge drankprijzen werd er in Zweden veel drank zelf gestookt, de laatste jaren neemt het zelf stoken van alcohol echter steeds verder af. In 2000 waren er 936 aangiftes van illegale drankstokerijen in Zweden, in 2018 waren dat er nog maar 56. Vermoedelijk komt dit doordat goedkope sterke drank gemakkelijker uit Duitsland en Denemarken te halen is. Nog steeds krijg je in supermarkt “sprit essens” om de smaak van je zelf gestookte drank of goedkope brandewijn zelf te “verbeteren”. Je koopt dan een flesje met een bodempje van de gewenste smaak, vult die aan met je eigen drank en voilà je hebt een “likeur” of “whiskey”.

Vroeger besteld je je drank bij de balie.

Zweden is niet uniek in de aanpak: Noorwegen heeft als tegenhanger Vinmonopole, Finland kent de Alko en IJsland de Vínbúð. Of de Systembolaget dé oplossing is en of het allemaal werkt is een hele andere vraag.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Hem62 schrijft reisgidsen met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze gids over Värmland is hier te bestellen: Värmland, ongerept en avontuurlijk Zweden

 

Lang voordat er elektriciteit was, werd waterkracht al gebruikt. Oude industrie vind je daarom meestal in de buurt van stromend water. De kracht van het water werd gebruikt om smederijen, molens, zagerijen etc. aan te drijven. Aan een riviertje lagen dan ook verschillende gebouwen en gebouwtjes met een ieder hun eigen functie.

In de buurt van Ekshärad ligt Hamra Vadmalsstamp. Op de boerderij Hamra leefde men in de 19de en in het begin van de 20ste eeuw van de producten die men hier maakte. Er waren onder andere een vadmalsstamp, skvaltkvarn, zagerij en smederij.

Een goede vertaling van vadmalsstamp kon ik niet vinden, maar ik weet nu wel wat het is. Met een vadmalsstamp werd vroeger van wol, vilt (vadmal) gemaakt. Dit werd gedaan door de wol nat te maken en te stampen, daarom de toevoeging “stamp”. De wol werd eerst gesponnen en daarna geweven tot een doek. Daarna deed men de doek in een bak water en door er met de blote voeten op te stampen grepen de vezels in elkaar en werd het vilt.  Het kon wel 8 tot 12 uur duren voordat men klaar was met stampen. De doek waarmee men begon kon wel tot de helft krimpen voordat het vilt was. Als men klaar was met stampen moest het vilt uitgespoeld worden en opgespannen om te drogen. Een door water aangedreven stamp zorgde ervoor dat het stampen met de blote voeten niet meer nodig was. Eerlijk gezegd denk ik ook dat van mijn voeten na een paar uur stampen hoogstens een paar stompjes zouden zijn overgebleven.
Deze link Stampa vadmal på skansen toont een filmpje hoe vadmal, vilt, gemaakt werd. Het filmpje is in het Zweeds maar alles wordt zo langzaam uitgelegd dat het ook te volgen is als je niet of weinig Zweeds spreekt, de beelden spreken voor zich

Skvaltkvarn. Tekening Carlo Maccanti – CC BY 3.0

Verder stond er bij Hamra een zogenaamde skvaltkvarn. Een skvaltkvarn is een bijzondere uitvoering van een watermolen. Dit type watermolen werkt niet met een groot verticaal waterrad, maar met een klein horizontaal waterrad. Deze watermolen is klein en eenvoudig van opzet. Het water drijft het horizontale waterrad aan en op dezelfde verticale as is ook de molensteen geplaatst. Deze watermolens werden vooral lokaal gebruikt. Eigenlijk zijn ze een hele vroege voorloper van de keukenmachine.

Het meer Sågtjärn bij Hamra. Hier komt het water vandaan voor de aandrijving.

Vadmalsstamp

De gebouwtjes op een rij.

Hamra Vadmalsstamp is een leuke plek om een kijkje te nemen. Je krijgt een idee van hoe het vroeger aan toe moet zijn gegaan en het is ook nog eens leerzaam. Je vindt Hamra Vadmalsstamp door van Ekshärad naar Torsby te rijden en bij het bordje “Vadmalsstamp” linksaf te slaan en door te rijden tot je er bent.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Hem62 schrijft reisgidsen met verhalen, toeristische tips en wandelingen. Onze gids over Värmland is hier te bestellen: Värmland, ongerept en avontuurlijk Zweden

6 juni is de Zweedse “Nationaldagen”, de nationale feestdag van Zweden. Toch is dit niet altijd zo geweest. Pas op 6 juni 1983 werd de dag tot een nationale feestdag verklaard. Daarvoor heette 6 juni de “Dag van de Zweedse vlag” (Svenska flaggans dag). Sinds 2005 is 6 juni een officiële nationale feestdag en vrije dag waarvoor tweede Pinksterdag werd ingeleverd.

De dag wordt op 6 juni gevierd ter herinnering aan het feit dat Gustav Vasa op 6 juni 1523 tot koning van Zweden gekozen werd. Zweden maakte zich toen ook los van de unie van Kalmar (een unie tussen Denemarken, Noorwegen en Zweden) en werd een zelfstandig land. Verder werd op 6 juni 1809 de grondwet ondertekend die de grondslag legde voor het moderne Zweden.

De inspiratie voor een nationale dag ontstond doordat Noorwegen en Denemarken al een nationale dag hadden en Zweden niet. Voor een nationale dag in Zweden werden meerdere voorstellen gedaan: Gustav Adolfsdagen op 6 november, de sterfdag van Karl XII op 30 november, de verjaardag van de koning en midsommarafton dat toen altijd op 23 juni gevierd werd.

Het toeval wil dat op dinsdag 6 juni 1893 op Skansen, een openluchtmuseum in Stockholm, de afsluiting van het jaarlijkse lentefeest gehouden werd. Dit feest vond plaats op iniatief van Artur Hazelius, de grondlegger van Skansen en het Noords museum (Nordiska Museet). Het jaar daarna schreef het Svenska Dagbladet: dat het feest op Skansen net zoals het voorgaande jaar gevierd moest worden als een Zweedse nationale dag. In 1916 werd 6 juni ingesteld als de dag van Zweedse vlag, “flaggans dag”, daarvoor was het een onofficiële feestdag.

Vlaggen werden vroeger vooral gebruikt op zee en niet op het land. In 1873 besloot koning Oscar II dat er een vlaggenmast moet komen op het paleis in Stockholm en dat de vlag gehesen moest worden als hij daar verbleef. Dit stuitte op kritiek van de inwoners want vlaggen hoorden niet op het land thuis. Oscar zette echter door en langzaam werd zijn voorbeeld gevolgd door hooggeplaatste personen, pastorieën, scholen en stations. Het hijsen van een vlag werd vanaf toen steeds gewoner.

De vlag die je nu overal ziet kreeg dit uiterlijk pas in 1906. Van 1844 tot tot 1905 was Zweden verenigd in een unie met Noorwegen. De Zweedse en ook de Noorse vlaggen waren toen voorzien van een merkteken van die unie dat de kleuren van beide landen had. De unie eindigde in 1905 en in 1906 kreeg Zweden een nieuwe vlag. Het merkteken van de unie verdween en de vlag kreeg een lichtblauwe kleur.

 

Nationaldagen wordt overal in Zweden gevierd en veel gemeentes organiseren festiviteiten. De grootste viering is in Stockholm op Solliden op Skansen. De koninklijke familie is hier ook aanwezig en het geheel wordt uitgezonden op de Zweedse TV (SVT).

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.