“December 1520,

Gustav Eriksson Vasa komt verkleed als boer aan in Rankhyttan en vraagt om onderdak. Een meid ziet de met goud geborduurde kraag onder zijn kleding en haalt de boer Anders Persson die Gustav herkent van zijn studietijd in Uppsala. Gustav vertelt dat hij ontsnapt is en op de vlucht voor de soldaten van de Deense koning Christiaan II. Hij vertelt ook over het bloedbad in Stockholm waar Christiaan II 80 edelen liet vermoorden. Anders is goedaardig maar wil geen problemen en vraagt Gustav te vertrekken.

De dag erna komt Gustav aan bij Arent Persson in Ornäs en maakt zich bekend. Arent belooft hem te helpen maar in plaats daarvan gaat hij naar de mannen van Christiaan II. De vrouw van Arent vermoedde het verraad van haar man en waarschuwt Gustav. Zij geeft hem paard, wagen en een knecht en Gustav vlucht verder. 

In Rättvik spreekt Gustav met de boeren en vraag hen wat ze vinden van de Deens tirannie. Ze willen graag in opstand komen maar willen eerst weten wat de boeren in de omgeving vinden. In Mora spreekt hij het volk toe en vertelt hoe wreed de Deense koning is. Willen ze in opstand komen? Het antwoord is: nee, we zijn trouw aan de koning. Hierna vlucht Gustav richting Noorwegen.”

(Een deel van het verhaal dat Peder Svarts rond 1560 schreef)

Gustav Vasa in Mora

Hiermee is het verhaal natuurlijk niet afgelopen. Ongeveer een week nadat Gustav uit Mora vertrokken was bereikte het nieuws over het bloedbad in Stockholm en de wreedheden van Christiaan II ook Mora. Het volk had spijt dat ze Gustav niet meteen gesteund hadden. Ze sturen de twee beste skiërs van het dorp, Lars en Engelbrekt, op pad om Gustav te zoeken.  In de buurt van Sälen vonden ze Gustav en haalden hem over om de opstand tegen Christiaan II te leiden. Deze opstand,  de Zweedse bevrijdingsoorlog, duurde van 1521 tot 1523. Op 6 juni 1523 werd Gustav Vasa gekozen als koning van Zweden. Gustav Vasa wordt gezien als de grondlegger van het moderne Zweden en de ‘vader des vaderlands’.

Ernst Alm

Gustav Vasa is onlosmakelijk verbonden met Zweden en zijn vlucht van Mora naar Sälen is de basis voor de grootste skiwedstrijd ter wereld, de Vasaloppet.

Het idee achter de Vasaloppet komt van Anders Pers. Zijn idee was een skiwedstrijd die verbonden was met de vlucht van Gustav Vasa van Mora richting Noorwegen in 1521. Uiteindelijk besloot het bestuur van de sportclub IFK Mora dat ze de wedstrijd wilden organiseren mits die gefinancierd kon worden. Dat lukte, en op 19 maart 1922 verschenen er 119 langlaufers aan de start voor de eerste Vasaloppet. Om 06.04 uur ‘s ochtends startten de langlaufers in Sälen en gingen op weg voor de 90 kilometer lange tocht naar Mora. De winnaar was Ernst Alm in 7 uur, 32 minuten en 49 seconden.

 

De route van de Vasaloppet

Sinds 1922 wordt de Vasaloppet jaarlijks gehouden. Al die jaren is de tocht slechts drie keer niet doorgegaan: in 1932 en 1990 vanwege te weinig sneeuw en in 1934 vanwege te weinig aanmeldingen. Het aantal aanmeldingen is door de jaren heen flink gestegen. In 1959 waren er voor het eerst meer dan 1000 deelnemers, en in 1977 meer dan 10.000. Tegenwoordig is het maximum aantal deelnemers 15800.

Dit jaar is de Vasaloppet op zondag 3 maart, voorafgaand aan de wedstrijd zijn er de hele week al wedstrijden. Het programma voor de week ziet er als volgt uit:

Vrijdag 22 februari Kortvasan, 30 km, Start Oxberg
Korte wedstrijd over 30 km.
Zaterdag 23 februari Tjejvasan, 30 km, Start Oxberg
Korte wedstrijd over 30 km alleen voor dames
Zondag 24 februari Ungdomsvasan, 9/19 km, Start Eldris / Hökberg
Wedstrijd voor jongen over 9 of 19 km.
Zondag 24 februari Öppet Spår, 90 km, Start Sälen
90 kilometer zonder wedstrijdelement.
Maandag 25 februari Öppet Spår, 90 km, Start Sälen
90 kilometer zonder wedstrijdelement.
Dinsdag 26 februari Halvvasan, 45 km, Start Oxberg
De halve Vasaloppet, van Oxberg naar Mora.
Vrijdag 1 maart Staffetvasan, 90 km, Start Sälen
Estafette wedstrijd voor teams van 5 personen.
De etappes variëren tussen de 9 en 24 kilometer.
Vrijdag 1 maart Nattvasan 90, 90 km, Start Sälen
De nachtvasa voor teams van 2 personen.
Vrijdag 1 maart Nattvasan 45, 45 km, Start Oxberg
De nachtvasa voor teams van 2 personen.
Zaterdag 2 maart Blåbärsloppet, 9 km, Start Eldris
Korte wedstrijd over 9 km voor beginners of als je wilt ervaren hoe het is om in het spoor van de Vasaloppet te langlaufen.
Zondag 3 maart Vasaloppet, 90 km, Start Sälen
Dé wedstrijd over 90 km van Sälen naar Mora.

Op de website van de Vasaloppet vind je alle informatie over de wedstrijden (ook in het Engels).

De start. (Foto: Vasaloppet.se)

Weetjes:

  • De snelste winnaar ooit, is tot nu toe de Zweed Jörgen Brink in 3 uur, 38 minuten en 41 seconden. Hij won de Vasaloppet in 2010, 2011 en 2012.
  • De meeste overwinningen staan op naam van Nils “Mora-Nisse” Karlsson. Hij won de wedstrijd 9 keer: 1943, 1945, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951 en 1953.
  • Iedereen vanaf 19 jaar (of 19 wordt in het jaar) mag deelnemen aan de Vasaloppet. Voor de andere wedstrijden gelden soms andere leeftijden.
  • Het traject van Sälen naar Mora is 90 kilometer en er wordt in totaal 2550 kilometer aan loipes geprepareerd.
  • Alleen langlaufen in klassieke stijl is toegestaan. Als je dit niet doet leidt dat tot diskwalificatie. Er staan “stijlcontroleurs” langs de route.
  • De eerste prijs is een zoen, een krans, een trofee en 95000 kronen. Dit bedrag wordt ieder jaar met 1000 kronen verhoogd.
  • De winnaar hoeft zijn hele leven geen startgeld meer te betalen om deel te nemen aan de Vasaloppet.
  • De langzaamste deelnemer was O. Larsson in 14 uur, 11 minuten en 0 seconden. Dit record kan niet meer “verbeterd” worden. De finish sluit nu om 20.15 uur en dat is 12 uur en 15 minuten na de start.
  • Bengt Eriksson volbracht in 2013 voor de 60ste(!) keer de Vasaloppet. Toen hem gevraagd werd hoe hij dat volhield antwoordde hij: “Ach, het is maar één keer per jaar…”
  • Iedere deelnemer verliest ongeveer 3 kilo aan gewicht tijdens de tocht.

De Vasaloppet is een heel mooi evenement om te mee te maken. Overal is de wedstrijd goed te volgen en als je de Vasaloppsvägen van Mora naar Sälen volgt kom je langs alle controleposten om een kijkje te nemen.

De uitgetelde winnaars. Op het bord: In de voetsporen van onze voorvaderen voor de overwinningen van de toekomst.

Bij Oxberg

Gustav Vasa.

In onze reisgids Dalarna, rondom het Siljan vind je nog meer toeristische tips, foto’s, verhalen en wandelingen over deze provincie.

Elke zaterdag verschijnt er op onze blog een “lördagsmys”. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”, geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.