Lördagsmys: Lucia

Gehussel met kalenders en volksgeloof hebben gezorgd dat Lucia en de winterzonnewende op 13 december dag vallen hoewel dat eigenlijk niet zou kunnen.

De winterzonnewende is volgens onze huidige gregoriaanse kalender op 21 december. Doordat de Juliaanse kalender drie schrikkeldagen per vier eeuwen teveel telt, verschoof de korste dag langzaam naar voren. Hierdoor viel deze vanaf de 14de eeuw niet op 21 december maar op 13 december en dus samen met de naamdag van Sint Lucia.

Volgens het volksgeloof was de winterzonnewende een nacht waarin veel bovennatuurlijke krachten actief zouden zijn. Men geloofde zelfs dat dieren in die nacht konden praten. Verder kon je het beste binnen blijven en vooral niet gaan slapen. De nacht was ook het begin van de kerstperiode. Het varken moest 13 december geslacht zijn en de voorbereidingen voor kerst moesten klaar zijn.

Lucia komt van het Latijnse woord lux wat licht betekent en daarmee is St. Lucia ook het feest van het licht. Lucia was een jonge vrouw die in 304 werd gedood vanwege haar christelijke geloof. Over haar worden meerdere legendes verteld. Een van de legendes is dat zij stiekem voedsel bracht aan christenen die vervolgd werden en zich verborgen hadden in de catacomben onder Rome. Ze droeg daarbij kaarsen op haar hoofd zodat ze haar handen vrij had om zoveel mogelijk mee te kunnen nemen.

Een andere legende vertelt hoe Lucia haar ogen verloor. Een heidense minaar dong naar haar hand en maakte een  compliment over haar mooie ogen. Lucia stak hierna haar ogen uit en stuurde ze naar hem toe op een schaal met de boodschap haar met rust te laten. Op wonderbaarlijke wijze bleef ze echter in staat te zien. Dit is de reden dat Lucia vaak wordt afgebeeld met een schaal met daarop twee ogen. Vanwege deze legende is Lucia onder andere de beschermheilige van de blinden en opticiens.

De traditie in Zweden is dat vroeg in de morgen meisjes in witte kleding met kaarsjes (gelukkig zijn er tegenwoordige varianten met batterijen) op hun hoofd het gezin en ouderen wakker maken en eten brengen. Op veel plaatsen is er een Luciaviering in de kerk. Lucia bezoekt ook ziekenhuizen en bejaardenhuizen waarbij Sankta Lucia gezongen wordt. Onderdeel van de viering is de Luciaoptocht (Luciatåg), waarbij Lucia gevolgd voor door meisjes (tärnor) en jongens (stjärngossar) in witte kleding.

Lussekatter

Traditioneel worden op deze dag lussekatter gegeten,  saffraanbroodjes met twee rozijnen. Ze worden in verschillende vormen gemaakt maar de meest voorkomende is de S-vorm. Volgens de Zweedse mythologie stelt het broodje een afbeelding van de lievelingskat van de godin Freya voor. Andere verhalen zeggen het dat een afbeelding van de duivel, Lucifer, in kattengedaante is. Waarschijnlijk heten ze daarom in sommige delen van Zweden “dövelskatter” of “dyvelkatter” (duivelskatten).

Kerstkaart met Lucia – Adèle Söderberg (1880-1915)

Tot slot een mooie film van Jonna Jinton.

Deze blog op zaterdag scharen we onder de noemer lördagsmys. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”,  geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.

Lördagsmys: Zweedse Kerstmarkt

Terwijl de meesten nog gewoon in bed liggen zijn wij in alle vroegte vertrokken naar Groningen. Dit weekend is in de Suikerfabriek in Groningen weer de jaarlijkse Zweedse Kerstmarkt. Twee dagen lang kun je alvast genieten van een gezellige kerstsfeer met een Zweeds tintje.

Ook dit jaar heeft Suzanne onze reisgidsen weer kerstfeestelijk ingepakt zodat je een mooi cadeautje onder de kerstboom kunt leggen. We nemen ook Zweedse kerstkaarten en kalenders mee. En natuurlijk kun je bij ons alles te weten komen over de mogelijkheden voor een winter- of zomervakantie.

De kerstmarkt is zaterdag en zondag geopend van 10.00 tot 17.00. Kijk voor meer informatie op de website van de Zweedse Kerstmarkt.

Wij zijn te vinden in hal Malmö op standnummer 87.

 

 

Lördagsmys: 1:a december

Vandaag is het 1:a (första) december, oftewel de 1ste december. Rangtelwoorden in het Nederlands schrijven we als 1ste, 2de, 3de of 1e, 2e, 3e. In het Zweeds wordt 1:a, 2:a, 3:e geschreven. Alle rangtelwoorden in cijfers van 3 of hoger worden geschreven met een “:e” er achter. De dubbele punt wordt in het Zweeds in meerdere afkortingen gebruikt en soms zie je zo ook op borden langs de weg:

  • g:a gamla – oude
  • k:a kyrka – kerk
  • s:t sankt – sint, heilige, bijv. S:t Niklas
  • s:ta sankta – vrouwelijke vorm bijv. Sankta Lucia

Vandaag is het dus 1:a december en morgen 1:a advent. Meer en meer zie je dingen die met kerst te maken hebben in reclames en op tv. De online radiozender julradio.se is weer actief. Dus als je in december echt alleen maar kerstliedjes wilt horen kun je hier naar luisteren. Ze hebben ook een Android en een iPhone app zodat je ook onderweg niet verstoken hoeft te zijn van kerstliedjes. Als je aan één zender niet genoeg hebt zijn er ook nog P2 Klassisk Jul en P4 Bjällerklang. Ik vermoed (of vrees) dat er nog wel meer zijn.

De cast van de julkalender 2018 (Foto: Johan Paulin /SVT)

Ook op TV is er het nodige te beleven. Sinds 1960 zendt de SVT een adventskalender (julkalender in het Zweeds) uit. Het is ieder jaar weer een nieuw verhaal. De 24 afleveringen duren ongeveer een kwartier en iedere dag zie je weer een nieuw stukje. De kalender is hier te bekijken. Ook de Zweedse radio doet mee en heeft zijn eigen julkalender.

De adventskalender heeft zijn oorsprong in Duitsland rond 1880. Een moeder wilde de tijd tot aan kerst gemakkelijker maken voor haar vierjarige zoon Gerhard. Ze maakte daarom een stuk gekleurd karton met 24 koekjes. Gerhard mocht dan iedere dag een koekje eten tot aan kerst. Jaren later werd Gerhard Lang mede-eigenaar van een drukkerij. Hij herinnerde zich zijn koekjeskalender en dat inspireerde hem om de eerste gedrukte adventskalender te maken.

Plaatjesboek van Elsa Beskow

De eerste Zweedse adventskalender werd in 1934 uitgegeven door de Zweedse scoutingbond voor meisjes (Sveriges Flickors Scoutförbund). Het jaar daarvoor had hun voorzitter Henny Mörner een adventskalender uit Duitsland gekregen. Ze vatte het idee op om een Zweedse versie te maken waarvan de opbrengst naar de scouting zou gaan. Eerst ging het aanbod om de kalender te tekenen naar Elsa Beskow. Zij had echter geen tijd en stelde voor om Aina Stenberg MasOlle te vragen.  Hoe de adventskalender er uit moest zien was snel duidelijk: groter dan de Duitse, zonder glitters en met tomtes (kerstkabouters). De kalender kreeg de naam Barnens adventskalender. Het eerste jaar werden er 10.000 gedrukt. De kalender werd snel populair en tot 1964 maakte Aina Stenberg MasOlle de tekeningen. Ze was toen bijna 80 jaar. In 1973 besloot de scouting de kalender weer opnieuw te laten drukken. De kalender heeft ondertussen concurrentie gekregen van talloze andere uitgevers. Toch wordt nog ieder jaar een oude kalender herdrukt. Dit jaar wordt de kalender 1945 opnieuw gedrukt als adventskalender.

Barnens Adventkalender – De eerst verschenen adventskalender in Zweden.

Wij tellen ook af naar kerst met gezelligheid, sneeuw, open haard, lekker eten en samen zijn. Volgende week vieren alvast een beetje kerst in Groningen. We  zijn dan te vinden op de Zweedse Kerstmarkt. In de oude Suikerfabriek kun je alvast twee dagen genieten van alle gezelligheid rondom de Zweedse kerst. Je vindt ons in hal Malmö op nummer 87.

Onze blog op zaterdag scharen we onder de noemer lördagsmys. Lördag is zaterdag. Het werkwoord mysa betekent iets leuks, plezierigs of gezelligs doen. Onze blog houden we “mysig”,  geen diepgravend achtergrond artikel maar gewoon iets leuks over Zweden. De blog kan over een weetje gaan, een verhaal dat hoort bij een van onze foto’s of een onderwerp wat onze blog nog niet gehaald heeft. Mocht je een suggestie hebben dan mag je dat ook laten weten.