Fämtleden

Vandaag hebben we Fämtleden gelopen. We hebben onze auto onderaan de waterval geparkeerd en zijn hier aan de wandeling begonnen. Het eerste stuk leidt je langs de waterval omhoog en onderweg zie je nog de resten van de industrie die hier vroeger zat. Onderweg wordt met informatieborden (alleen in het Zweeds) aangegeven wat er te zien is en vroeger gebeurde.

Rond 1830 begon de houtindustrie in het noorden van Värmland op te komen. Hout werd gekapt en de stammen werden via rivieren getransporteerd. Om dit te kunnen doen werden waterreservoirs aangelegd en de rivieren werden vrijgemaakt van obstakels. Rotsen werden opgeblazen om te voorkomen dat er opstoppingen zouden ontstaan. In de waterreservoirs werd hout opgeslagen totdat vrijgegeven kon worden van transport. Het hout dreef dan via de rivier naar de eindbestemming. In 1975 stopte men met het op deze manier transporteren van hout omdat dit steeds meer met vrachtauto’s gebeurde. Naast houtindustrie begon een aantal jaren later hier ook de ijzerindustrie. Femtå bruk was de järnbruk (ijzerindustrie) die hier tussen 1843 en 1862 zat. Ruwijzer (tackjärn) werd per boot via de Klarälv van Motjärn en Sunnemo hier naartoe gebracht. Ruwijzer is het materiaal dat ontstaat na de eerste fase van het proces waarbij ijzererts omgezet wordt in ijzer. Ruwijzer is bros en niet verwerkbaar. In Femtå bruk werd het ruwijzer veredeld tot grote staven smeedijzer (stångjärn). Dit ijzer werd daarna weer met boten over de Klarälv naar Edebäck getransporteerd.

Fämtfallet

Als je de bij de waterval omhoog loopt passeer je als eerste de restanten van een van de twee waterkrachtcentrales. In eerste instantie werden de gebouwen verlicht met petroleumlampen. Na de eerste wereldoorlog was het moeilijk om aan petroleum te komen en zocht men andere manieren om de gebouwen te verlichten. In 1919 werd daarom de eerste waterkrachtcentrale gebouwd met een capaciteit van 75 kilowatt. Al snel bleek dat de capaciteit van die centrale te laag was en werd een tweede waterkrachtcentrale gebouwd met een grotere capaciteit. In 1940 zijn beide centrales uit bedrijf genomen.
Bij de plaats van de eerste waterkrachtcentrale is nu een houten plateau gebouwd vanaf waar je een mooi uitzicht hebt op de waterval en de omgeving. Als je uitgekeken bent en je volgt het pad verder kom je op de plek waar vroeger de watermolen stond. In de eerste helft van de negentiende eeuw stonden in dit gebied zeven molens voor de boeren in de omgeving. Toen de ijzerindustrie gebouwd werd, was men gedwongen om de molens af te breken. In plaats daarvan werd er een grote molen aan de zuidkant van de rivier gebouwd die alle boeren kon bedienen. De boeren betaalden tol om hun graan te laten malen. De molen werd in 1930 uit bedrijf genomen en vervangen door een elektrische molen. Het gebouw van deze elektrische molen heb je misschien wel gezien toen je naar de waterval reed. Het is het gebouw dat je links naast de weg ziet net na de T-splitsing.

In de verte zie je de brug.

Daarna passeer je de plek van de bovenste waterkrachtcentrale en even later de plaats waar de zaag stond. Dit was een zogenaamde ramsåg (spanzaag) die er waarschijnlijk al stond in de 17de eeuw. De resten die er nu nog over zijn, zijn van rond 1870. De zaag werd met waterkracht aangedreven. In het begin bevatte de zaag slechts één zaagblad. In de hoogtijdagen bevatte de zaag 7 bladen. Zo kon men in één keer uit een stam meerdere planken zagen.

Uiteindelijk bereik je de bosweg en zie je rechts de brug. Hier begint de 7 kilometer lange wandelroute. Als je die wilt volgen steek je de weg over (dus niet de brug) en volg je de oranje markering. Aan het eind van de route keer je hier terug.

Hier stroomt de Femtan weer heel rustig.

Het pad wordt nu smal en volgt grotendeels het riviertje de Femtan. Soms hoor je de rivier razen en dan weer rustig kabbelen. Soms wandel je over een bospad dan weer loop je tussen de rotsen door. Na een tijd kom je op een open stuk en is het geluid van de rivier weg. Na verloop van tijd gaat het pad weer door de bossen richting de rivier. Het pad daalt en stijgt, de ene keer loop je naast de rivier en even later sta je bovenaan de kloof en zie je de rivier verder onder je. Uiteindelijk kom je bij de hangbrug over de rivier dit is een mooi moment om even uit te rusten. Het zwaarste stuk van de route zit er nu op.

Hoog boven de rivier.

De hangbrug.

De hele tijd ben je steeds omhoog gelopen. De terugweg gaat alleen maar bergaf en het pad blijft vlakker. Ons viel op dat door de winter en de bosbouwactiveiten de markering van de route niet meer helemaal goed was. Bij twijfel volg je de brede bosweg naar beneden en sla je voor de crossbaan (motorbana) rechtsaf, je komt dan vanzelf weer bij de brug uit.

Als je goed luistert … hoor je niets … nou ja, vogels.

Bij de brug staat een “minnesten” (gedenksteen). Deze steen is geplaatst tegelijk met het aanleggen van de oude weg en de brug in 1849. Hier steek je de brug over en volgt de route verder naar beneden zoals je gekomen bent.

Zoals zo vaak vergeet je de tijd tijdens een mooie wandeling (geen idee waarom dit op de picknicktafel stond).

Routebeschrijving:
Fämtfallet is te vinden door vanaf de kruising van de E45 en de 62 over de 62 richting Ambjörby te rijden. Na ongeveer 9 kilometer staat er een bord Femtåfallet. Hier sla je rechtsaf. Bij de T-splitsing sla je weer rechts af en even later ga je links schuin naar beneden een zandweg op. De waterval zie je dan aan je linkerkant. De wandeling Fämtleden zelf begint bij Övre Femtbron (de bovenste Femtbrug). Als je vanaf de waterval begint dan is het ongeveer een kilometer totdat je bij de brug bent. In plaats van 7 kilometer is de wandeling dan 9 kilometer. Mocht je bij de brug willen beginnen, rij dan terug naar de T-splitsing en neem dan de andere afslag en rij door tot de brug.

Topo GPS

Tip: We gebruiken de app Topo GPS tijden het wandelen. De app toont je lokatie op een topografische kaart en houdt je route bij. Je kunt er ook routes op plannen. De kaarten die je nodig hebt kun je thuis downloaden zodat je onderweg geen internetverbinding nodig hebt. Als je onderweg via de app een foto maakt wordt meteen bijgehouden waar die gemaakt is. Meer informatie is te vinden op de website van Topo GPS.

Reageren is niet mogelijk